วันที่ 29 สิงหาคม 2569 นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) พร้อมด้วย นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ลงพื้นที่ โรงเรียนภาษาจีนเล่าฟู อำเภอแม่จัน จังหวัดเชียงราย เพื่อติดตามความคืบหน้าโครงการ “เลิกเผา เป๋าตุง” และการขยายผลโครงการ PMUC Zero Burn to Earn สู่พื้นที่ภาคเหนืออย่างเป็นรูปธรรม
ในการขับเคลื่อนโครงการดังกล่าว สถาบันวิจัยและพัฒนาพลังงานนครพิงค์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (ERDI-CMU) เป็นหนึ่งในหน่วยงานร่วมวิจัย เพื่อสนับสนุนการพัฒนาแนวทางจัดการเศษวัสดุทางการเกษตร ลดการเผาในพื้นที่ และนำวัสดุเหลือใช้กลับมาเพิ่มมูลค่าผ่านกระบวนการด้านพลังงานและนวัตกรรมที่เหมาะสม
ในโอกาสนี้ รองศาสตราจารย์ ดร.สิริชัย คุณภาพดีเลิศ ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาพลังงานนครพิงค์ ได้เข้าร่วมกิจกรรมการลงพื้นที่ติดตามความคืบหน้าโครงการ พร้อมร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองด้านการนำงานวิจัยและนวัตกรรมไปประยุกต์ใช้ในการแก้ไขปัญหา PM2.5 จากต้นเหตุ
นายยศชนัน กล่าวถึงแนวทางการแก้ไขปัญหา PM2.5 ว่า จำเป็นต้องมุ่งแก้ที่ต้นเหตุ และออกแบบแนวทางให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ โดยต้องเริ่มดำเนินการตั้งแต่ช่วงเดือนสิงหาคม–ตุลาคม เพื่อให้เกิดผลสัมฤทธิ์ทันช่วงฤดูฝุ่นในเดือนธันวาคม พร้อมเน้นให้ประชาชนเห็นว่า “การเลิกเผาสามารถสร้างรายได้ได้จริง” ซึ่งจะเป็นแรงจูงใจสำคัญในการขยายผลไปยังพื้นที่อื่น
โครงการ “PMUC Zero Burn to Earn: เลิกเผา เป๋าตุง” มุ่งเปลี่ยนเศษวัสดุทางการเกษตรจากภาระด้านมลพิษให้กลายเป็นวัตถุดิบสร้างรายได้ โดยนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ อาทิ พลังงานชีวมวลอัดเม็ด เยื่อเชิงกล (CTMP) สำหรับบรรจุภัณฑ์ ไบโอชาร์ และฉนวนเส้นใย
ผลการดำเนินงานจาก 8 เส้นทางนำร่องในช่วง 4 เดือนแรก สามารถนำเศษวัสดุทางการเกษตรกลับเข้าสู่ระบบได้ถึง 330,000 กิโลกรัม และช่วยลดการเกิดฝุ่น PM2.5 ได้ 270 กิโลกรัม ขณะเดียวกัน กระทรวง อว. ยังได้บูรณาการความร่วมมือกับบริษัทเอกชนชั้นนำ 5 แห่ง เพื่อรับซื้อเศษวัสดุทางการเกษตรรวม 40,000 ตัน มูลค่ากว่า 30 ล้านบาทต่อปี
โครงการยังตั้งเป้าขยายผลให้ครอบคลุมพื้นที่ภาคเหนือภายใน 5 ปี โดยมุ่งนำเศษวัสดุทางการเกษตรกลับเข้าสู่ระบบรวม 200,000 ตัน เพื่อแปรรูปเป็นพลังงานสะอาดและผลิตภัณฑ์รักษ์โลก คาดว่าจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้มากกว่า 3,000 ล้านบาท พร้อมลดการเกิดฝุ่น PM2.5 สะสมได้ถึง 1.6 ล้านกิโลกรัม
การลงพื้นที่ของรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีในครั้งนี้ สะท้อนถึงการบูรณาการความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาควิจัย ภาคเอกชน และชุมชน เพื่อขับเคลื่อนงานวิจัยและนวัตกรรมไปสู่การใช้ประโยชน์จริง โดยมีเป้าหมายร่วมกันในการลดการเผา ลดปัญหา PM2.5 สร้างรายได้ให้เกษตรกร และยกระดับเศษวัสดุทางการเกษตรให้เป็นทรัพยากรที่มีมูลค่าอย่างยั่งยืน
